Deur Sue-Ann de Wet

Wanneer ’n kind sy of haar eerste woorde sê, is dit nie net klanke nie – dit is identiteit wat vorm aanneem. ’n Moedertaal is veel meer as ’n kommunikasiemiddel. Dit is die taal waarin ’n kind troos vind, waarin grappies natuurlik vloei en waarin gevoelens sonder vertaling verstaan word.

Vir Afrikaanse gesinne in die buiteland of selfs plaaslik waar Engels dikwels oorheers, word die vraag al hoe belangriker: Watter rol speel moedertaal in my kind se selfvertroue?

1. Moedertaal gee ’n gevoel van behoort

Selfvertroue begin by behoort. Wanneer ’n kind in sy moedertaal kan praat, voel hy tuis – in sy huis én in homself.

Kinders wat hul moedertaal mag gebruik, ervaar minder angs wanneer hulle hul gedagtes uitdruk. Hulle hoef nie eers te vertaal of te wonder of hulle dit reg sê nie. Hulle kan net wees.

Hierdie natuurlike vloei bou ’n innerlike sekerheid: “My stem is geldig. Ek word verstaan.”

2. Taal vorm identiteit

’n Kind se taal is nou verweef met kultuur, stories en familiegeskiedenis. Wanneer ouers doelbewus hul moedertaal leef, deur storietyd, musiek, gesegdes en gebed, help dit kinders om hul identiteit te anker.

Navorsing wys dat kinders wat hul kulturele identiteit verstaan en waardeer, ’n sterker selfbeeld ontwikkel. Hulle weet waar hulle vandaan kom en dit help hulle om met groter sekerheid in nuwe omgewings aan te pas.

3. Emosionele uitdrukking is dieper in jou moedertaal

Die meeste mense dink en droom in hul moedertaal. Dis ook die taal waarin emosies die diepste lê.

Wanneer ’n kind in sy moedertaal mag huil, lag, kla of droom, ontwikkel hy emosionele intelligensie met minder frustrasie. Hy leer dat sy gevoelens saak maak en dat hy dit kan benoem. Dit versterk nie net kommunikasie nie, maar ook selfvertroue.

4. Tweetaligheid versterk, dit vervang nie

Baie ouers vrees dat die behoud van Afrikaans hul kinders sal benadeel in ’n Engelse of anderstalige omgewing. Tog toon studies dat ’n sterk moedertaalbasis die aanleer van tweede en selfs derde tale bevorder.

Kinders wat hul moedertaal goed bemeester, dra daardie taalvaardighede oor na ander tale. Dit beteken beter begrip, beter akademiese prestasie en uiteindelik groter selfvertroue in skool- en sosiale situasies.

5. Selfvertroue in ’n vreemde land begin by die huis

Vir gesinne oorsee kan kinders soms voel hulle pas nie heeltemal in nie – nie hier nie, maar ook nie meer heeltemal daar nie.

’n Huis waar moedertaal doelbewus gekoester word, skep ’n veilige basis. Dit word die plek waar kinders hulself volledig kan wees. Van daar af kan hulle met groter sekerheid die wêreld betree.

In ’n wêreld in beweging, waar gesinne oor kontinente versprei leef en nuwe tuistes oorsee bou, word moedertaal dikwels die onsigbare draad wat alles bymekaarhou. Dit is die konstante in ’n seisoen van verandering – die bekende klank in ’n vreemde straat, die veilige ruimte wanneer alles nuut en onbekend voel. In die taal van jou hart lê ’n anker. En juis daardie anker gee kinders die moed om met selfvertroue hul plek in ’n groter wêreld in te neem.

Ons bou wortels

Wanneer ons sê “Ons bou wortels”, praat ons van iets veel dieper as taalgebruik. Wortels is dit wat ’n boom staande hou wanneer die wind waai. Dit is ons oorsprong, ons waardes, ons herinneringe – die dinge wat nie altyd sigbaar is nie, maar alles dra.

Vir ’n kind beteken wortels:

• ’n vasstaande identiteit – Ek weet wie ek is.
• ’n gevoel van sekuriteit – Ek behoort êrens.
• ’n innerlike anker – Ek hoef myself nie te verander om aanvaar te word nie.

Wanneer ’n kind sy moedertaal mag praat, bou ons daardie wortels elke dag – in die kombuis, om die etenstafel, in grappies wat net in Afrikaans sin maak, in die manier waarop Ouma se gesegdes steeds deel is van die huis se ritme.

Sterk wortels beteken nie ’n kind bly vas in die verlede nie. Inteendeel. ’n Boom met sterk wortels kan hoër groei. ’n Kind wat weet waar hy vandaan kom, kan makliker aanpas in nuwe lande, nuwe skole en nuwe kulture – juis omdat sy identiteit nie wankel nie.

Wanneer ons doelbewus Afrikaans leef – nie net praat nie, maar oordra – bou ons meer as woordeskat. Ons bou selfvertroue wat van binne kom. Selfvertroue wat nie afhanklik is van aksent, prestasie of aanvaarding nie, maar gewortel is in ’n vaste wete:

Ek het ’n plek. Ek het ’n stem. Ek het ’n storie.

Praktiese maniere om moedertaal te leef:

• Praat konsekwent Afrikaans by die huis.
• Lees gereeld Afrikaanse boeke saam.
• Kyk Afrikaanse inhoud of luister Afrikaanse musiek.
• Vier tradisies en deel familieverhale.
• Skep geleenthede vir jou kinders om met ander Afrikaanse kinders kontak te hê – selfs aanlyn.

Selfvertroue word nie in een groot oomblik gebou nie. Dit groei in klein, daaglikse interaksies – in die taal waarin ’n kind veilig voel.

’n Laaste gedagte

Moedertaal is nie ’n las om te dra nie; dit is ’n geskenk om oor te gee. Wanneer ons ons kinders die ruimte gee om hul moedertaal trots en vry te gebruik, bou ons nie net woordeskat nie, ons bou wortels.

En kinders met sterk wortels staan stewiger.

Lees ook: Moedertaal is nie ’n struikelblok nie, maar ’n fondament