Ouma hoor elke oggend die kleinkinders in die gang. Oupa is daar wanneer almal saans huis toe kom. Hulle deel maaltye, verjaarsdae en die gewone bedrywighede van ’n gesin.

Van buite lyk dit asof hulle nooit alleen is nie. Tog kan die ure tussen skool toe gaan of werk toe vertrek en huis toe kom lank en stil wees.

Wanneer ouers by hul volwasse kinders in die buiteland gaan woon, is die nabyheid aan familie kosbaar. Dit beteken egter nie dat hul behoefte aan geselskap, onafhanklikheid en ’n eie roetine vanself vervul word nie.

Wat die navorsing wys

’n Kwalitatiewe studie wat in Mei 2025 aanlyn in Aging & Mental Health gepubliseer is, het die ervarings van nege ouer immigrante uit Afrika in die Verenigde State ondersoek. Die deelnemers was tussen 69 en 84 jaar oud en het by hul volwasse kinders gewoon.

Hulle het vertel dat hulle eensaam voel ondanks die teenwoordigheid van familie. Kleinkinders het vir hulle vreugde gebring, maar hulle het ook behoefte gehad aan sosiale kontak, aktiwiteite en plekke waarheen hulle self kon gaan.

Die studie was klein en die bevindings kan nie op alle ouer mense of Suid-Afrikaanse gesinne toegepas word nie. Dit gee ons wel rede om meer te vra as bloot: “Is daar iemand by Ma en Pa?”

’n Mens het ook jou eie wêreld nodig

Ouer mense het ’n leeftyd se vriendskappe, belangstellings, gewoontes en betrokkenheid by hul gemeenskap. Wanneer hulle na ’n ander land verhuis, is dit nie altyd maklik om weer ’n plek vir dié dinge te vind nie.

Iemand wat voorheen self inkopies gedoen en vriende besoek het, moet dalk skielik vir vervoer vra. ’n Onbekende omgewing of ’n plaaslike taal wat hulle nog leer ken, kan selfs eenvoudige take moeiliker maak.

Om by jou kinders te woon, beteken ook dat jy deel word van ’n huishouding met sy eie roetine. Die kinders werk, die kleinkinders gaan skool, en almal se tyd is beperk. ’n Ouer kan afgesonder voel, selfs wanneer die gesin baie vir hulle omgee.

Dink hieroor na voor julle saamwoon

’n Besluit om by kinders in die buiteland te gaan woon, raak almal in die huishouding. Gesels daarom vooraf openlik oor meer as net waar ouma en oupa gaan slaap:

• Verblyf en privaatheid: Is daar genoeg ruimte vir elkeen om soms alleen te wees? Watter dele van die huis en watter tye is privaat?
• Geld en praktiese reëlings: Wie betaal vir verblyf, kruideniersware, vervoer en ander daaglikse uitgawes? Praat oor verwagtinge voordat dit ’n bron van spanning word.
• Gesondheid en toegang tot hulp: Vind uit hoe hulle by plaaslike gesondheidsdienste sal uitkom, veral as hulle gereelde sorg of medikasie nodig het.
• Vervoer en onafhanklikheid: Sal hulle self by winkels, aktiwiteite en afsprake kan uitkom, of sal hulle van die kinders afhanklik wees?
• Rolle in die huis: Bespreek hoeveel hulp met kleinkinders of huishoudelike take elkeen graag wil gee en wat die gesin verwag. Grootouerskap behoort nie vanself ’n voltydse versorgingsrol te word nie.
• ’n Eie sosiale lewe: Is daar realistiese geleenthede om vriende te maak, belangstellings te beoefen en kontak met mense van hul eie ouderdom te hê?
• ’n Plan as dit nie werk nie: Wat sal julle doen as die saamwoonreëling vir iemand moeilik raak? ’n Gesprek hieroor vooraf kan dit makliker maak om later eerlik te praat.

Die praktiese vereistes vir verblyf en toegang tot dienste verskil van land tot land. Maak seker dat die gesin dit betyds vir hul spesifieke bestemming nagaan.

Begin by hul eie behoeftes

Vra: “Wat mis jy van jou gewone dag?” of “Wat sou jy graag meer op jou eie wou doen?” Die antwoord kan eenvoudig wees: ’n Gereelde gesprek met iemand van hulle eie ouderdom, ’n besoek aan die biblioteek of die vryheid om self ’n paar inkopies te doen.

Betrek ouer familielede by die keuses. Nie almal wil by ’n groot groep aansluit nie, en nie elke aktiwiteit wat vir ouer mense aangebied word, pas by hul belangstellings nie.

Moontlike aanknopingspunte is ’n gemeente, handwerkgroep, tuinbouklub of stapgroep; ’n gereelde afspraak met iemand van dieselfde ouderdom; of hulp om plaaslike vervoer en roetes te leer ken. Voortgesette kontak met vriende en familie in Suid-Afrika kan ook waardevol wees.

Meer as die rol van grootouer

Die verhouding met kleinkinders kan besonders wees. Ouma en oupa het egter ook ’n identiteit buiten kinders oppas en hulp in die huis.

Maak ruimte vir hul voorkeure, privaatheid en eie tyd. Vra hul mening oor huishoudelike reëlings en laat hulle self aandui waarmee hulle wil help. Dit kan betekenisvol wees om nodig te voel, maar dit is ewe belangrik om keuses te hê.

Vir Suid-Afrikaanse gesinne oor landsgrense heen kan gemeenskapsnetwerke help om kontakte en aktiwiteite op te spoor. AfriForum Wêreldwyd se Wêreldgids kan ’n beginpunt wees om plaaslike organisasies en dienste te verken.

Watter aktiwiteit of vriendskap het vir jou ouers of grootouers ’n verskil gemaak? Deel gerus jou wenke met ander gesinne.