Deur Sue-Ann de Wet

Vir baie Afrikaners wat oorsee woon, is taal veel meer as net ’n manier om te kommunikeer. Dit is die klank van ouma se stories, die woorde van kinderjare-herinneringe, die grappies wat net in Afrikaans sin maak en die gevoel van tuiswees wat oor kontinente heen saamreis.

Wanneer kinders egter in ’n nuwe land grootword, verander die taalomgewing drasties. Skool, vriende, televisie, sport en sosiale media gebeur dikwels in die meerderheidstaal van die land waar hulle woon. Vir ouers ontstaan die vraag dan: Hoe behou ons Afrikaans sonder om dit ’n stryd te maak?

Navorsing oor tweetaligheid wys dat kinders meer as een taal uitstekend kan aanleer. Die uitdaging lê nie in die kind se vermoë nie, maar dikwels in die manier waarop volwassenes die proses benader.

Hier is vyf algemene foute wat ouers maak – en hoe om dit te vermy.

1. Om op te hou Afrikaans praat omdat die kind die nuwe taal moet leer

Dit is waarskynlik die grootste fout wat baie ouers maak.

Wanneer ’n kind skool begin in Engels, Nederlands, Duits of enige ander taal, raak ouers soms bekommerd dat Afrikaans die aanpassing sal bemoeilik. Hulle besluit dan om tuis ook na die nuwe taal oor te skakel.

Die ironie is dat dit dikwels die teenoorgestelde effek het.

Kinders leer die meerderheidstaal natuurlik deur skool, vriende en die gemeenskap. Afrikaans het egter net een plek waar dit werklik kan floreer: die huis.

Wanneer ouers hul sterkste taal met hul kinders praat, ontwikkel kinders gewoonlik beter taalvaardighede in albei tale. ’n Sterk grondslag in die moedertaal ondersteun ook die aanleer van ander tale.

Wat werk beter?
Hou aan om Afrikaans tuis te praat, selfs wanneer kinders die meerderheidstaal vinnig aanleer.

2. Om taal ’n geveg te maak

Baie ouers ken die frustrasie:

“Praat Afrikaans!”
“Moenie Engels antwoord nie!”
“Jy weet mos hoe om dit in Afrikaans te sê!”

Hoewel die bedoeling goed is, kan kinders taal maklik begin assosieer met kritiek of konflik.

Veral tieners is geneig om die taal van hul portuurgroep te verkies. Wanneer elke gesprek ’n regstelling word, begin hulle soms eerder minder praat.

Taal floreer in verhoudings. Kinders onthou hoe hulle gevoel het wanneer hulle ’n taal gebruik het.

Wat werk beter?
Skep geleenthede waar Afrikaans natuurlik gebruik word – tydens etes, speletjies, familiegesprekke, fliekaande of wanneer julle saam kook. Hoe meer positiewe ervarings aan Afrikaans gekoppel word, hoe sterker bly die taal leef.

3. Om te dink dit is reeds te laat

Een van die mees algemene opmerkings wat ouers maak, is:

“Ons het dit gemis. My kind verstaan nog Afrikaans, maar praat dit nie meer nie.”

Die goeie nuus is dat taal nie eenvoudig verdwyn nie.

Selfs kinders wat hoofsaaklik in ’n ander taal begin kommunikeer, behou dikwels ’n verrassende hoeveelheid begrip van Afrikaans. Met blootstelling, aanmoediging en gereelde gebruik kan baie van daardie vaardighede weer versterk word.

Taalontwikkeling is nie ’n alles-of-niks-proses nie. Daar is verskillende vlakke van begrip, lees, skryf en praat.

Wat werk beter?
Begin waar julle is. Lees saam, luister na Afrikaanse musiek, kyk Afrikaanse inhoud of voer kort gesprekke in Afrikaans. Elke bietjie blootstelling maak ’n verskil.

4. Om net op praat te fokus

Wanneer ouers aan taalbehoud dink, fokus hulle dikwels net op gesprekke.

Maar taal leef ook in stories, musiek, boeke, films, tradisies en kultuur.

’n Kind wat nie altyd vlot Afrikaans praat nie, kan steeds ’n sterk verbintenis met die taal ontwikkel deur Afrikaanse liedjies, kinderboeke, familieverhale en kulturele ervarings.

Soms is dit juis hierdie emosionele verbintenis wat later daartoe lei dat jong volwassenes weer doelbewus hul Afrikaans begin gebruik.

Wat werk beter?
Maak ruimte vir Afrikaanse boeke, musiek, podsendings, televisieprogramme en familiegeskiedenis. Taal is meer as net woordeskat.

5. Om te vergeet dat identiteit ook deel van die gesprek is

Wanneer ouers oor taal praat, gaan die gesprek dikwels oor grammatika en woordeskat.

Vir kinders gaan dit egter dikwels oor identiteit.

Baie kinders wat oorsee grootword, leef tussen twee wêrelde. Hulle voel tuis in hul nuwe land, maar het ook bande met Suid-Afrika. Soms wonder hulle waar hulle werklik hoort.

Wanneer Afrikaans slegs aangebied word as iets wat “behou moet word”, verloor kinders maklik belangstelling. Wanneer dit egter deel word van hul storie, familiegeskiedenis en identiteit, kry dit betekenis.

’n Kind hoef nie tussen twee kulture te kies nie. Hulle kan aan albei behoort.

Wat werk beter?
Vertel familieverhale. Praat oor waar julle vandaan kom. Help kinders verstaan dat Afrikaans nie net ’n vak of ’n taal is nie, maar deel van hul unieke geskiedenis.

Die doel is nie perfeksie nie

Baie ouers voel skuldig wanneer hulle hoor hul kind antwoord in Engels of wanneer hulle besef Afrikaans speel nie meer dieselfde rol as voor emigrasie nie.

Maar taalbehoud gaan nie oor perfeksie nie.

Dit gaan daaroor om die deur oop te hou.

Selfs wanneer jou kind vandag in Engels, Nederlands of Duits antwoord, hoor hulle steeds jou Afrikaans. Hulle onthou die woorde, die uitdrukkings, die familiegrappies en die stories.

En soms, jare later, wanneer hulle self kinders het of ver van die huis af woon, is dit juis daardie taal wat hulle weer help om hul pad terug na hul wortels te vind.

Want taal is nie net iets wat ons praat nie.

Dit is ook iets waaraan ons behoort.